The Devil’s Walk

Ποιητικές επιρροές και ποιητικό εργαστήριο

(προδημοσίευση)

Το κίνημα του Ρομαντισμού, ορμητικό και παράφορο, αναθεώρησε τα κατεστημένα, αναμετρήθηκε με τις συμβατικές αξίες της κοσμικής και εκκλησιαστικής εξουσίας, ανέτρεψε κοινωνικές συμβάσεις που είχαν επιβληθεί έως τότε στην ευρωπαϊκή κοινωνία. Οι ρομαντικοί καλλιτέχνες αμφισβήτησαν την αυστηρότητα του κλασικισμού και έδειξαν προσήλωση στο συναίσθημα, στην Ιδέα, στην αυθορμησία και τη διαμαρτυρία για την ανατροπή των καθιερωμένων κοινωνικών και πολιτικών δομών αλλά και για την απελευθέρωση από κάθε δοκιμασμένη καλλιτεχνική φόρμα. Στην πραγματικότητα η τέχνη της εποχής απηχούσε τα κοινωνικά αιτήματα για ανανέωση των αξιών ή, σε έναν βαθμό, τα δημιούργησε απ’ αρχής.

*     *     *

Ο Percy Bysshe Shelley (4 Αυγούστου 1792 – 8 Ιουλίου 1822), ένας από τους σημαντικότερους Άγγλους ρομαντικούς ποιητές, άσκησε τεράστια επίδραση στους συγχρόνους και στους μεταγενέστερους ομότεχνούς του, άφησε ένα από τα πλέον σχολιασμένα έργα, ένα από τα πλέον καθαρά και ισχυρά στον πυρήνα του ρομαντικού κινήματος ποιητικά στίγματα.

Έζησε μιαν άκρως αντισυμβατική ζωή μέσα σε έναν απόλυτο ιδεαλισμό και σε όλη τη σύντομη ζωή του τάραζε συχνά τα νερά του αγγλικού, και όχι μόνο, κατεστημένου με την ποιητική  φωνή του που άσκησε δριμεία κριτική σε κάθε μορφή εξουσίας. Ήδη από τα μαθητικά του χρόνια εξέφρασε την αντίθεσή του στην εκκλησία εκφράζοντας τις αθεϊστικές αντιλήψεις του, συμμετείχε σε διαδηλώσεις και συγγραφή φυλλαδίων πολιτικού περιεχομένου ενάντια στην αριστοκρατία και στις κυβερνήσεις.

*     *     *

Η πρώτη μαρτυρία ότι ο Shelley έχει ξεκινήσει τη σύνθεση του ποιήματος The Devil’s Walk βρίσκεται στην επιστολή του προς την Elizabeth Hitchener (16 Ιανουαρίου 1812), στην οποία ο Shelley συμπεριελάμβανε 9 ανισομεγέθεις στροφές (49 στίχοι) μιας μπαλάντας που διαπραγματευόταν τις συναντήσεις του Διαβόλου με μέλη του βρετανικού κατεστημένου και με το ακόλουθο εισαγωγικό σχόλιο: «Ακολουθούν μερικές στροφές που ίσως σε διασκεδάσουν. Κάποτε ήμουν οπαδός του Διαβόλου.»

Στις στροφές αυτές ο Shelley μιμείται το ποίημα The Devil’s Thoughts, που συνέθεσαν από κοινού οι Samuel Taylor Coleridge  και Robert Southey και πρωτοδημοσίευσαν ανώνυμα στη Morning Post and Gazetteer στις 6 Σεπτεμβρίου του 1799 (αργότερα ο Coleridge επεξεργάστηκε το ποίημα εκ νέου και το δημοσίευσε με τον τίτλο The Devil’s Walk). Πιθανόν να πρωτοδιάβασε το ποίημα στις συναντήσεις που είχε με τον Southey στο Keswick από τα Χριστούγεννα του 1811 και μετά. Αργότερα επεξεργάζεται το προσχέδιο αυτό των 49 στίχων σε εκτενέστερη μορφή 30 στροφών, αναπτύσσοντας περισσότερα θεματικά μοτίβα, κάνοντάς το ακόμη πιο καυστικό και επιθετικό ενάντια στο βρετανικό κατεστημένο, και το δημοσιοποιεί σε μορφή φυλλαδίου.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κανείς πώς αξιοποιεί ο Shelley τα όσα δανείστηκε από το ποίημα των Coleridge και Southey αλλά και πώς αναπτύσσει την ποιητική ιδέα από το προσχέδιο της επιστολής ως το τελικό ποίημα του φυλλαδίου˙ ποια νέα θεματικά μοτίβα προσθέτει, με ποιες πινελιές τονίζει τα ήδη υπάρχοντα, πόσο βαθαίνει στην κριτική που ασκεί στο αγγλικό κατεστημένο, πόσο ραφινάρει τη γλώσσα του.

Η αντιπαραβολή των δύο ποιημάτων, αυτού των Coleridge και Southey από τη μια και του ποιήματος του Shelley από την άλλη, αναδεικνύει την φανερή επίδραση που άσκησε το παλιότερο ποίημα στο ποίημα του Shelley, τόσο θεματικά όσο και γλωσσικά και τεχνικά. Την εποχή εκείνη, άλλωστε, η πρωτοτυπία στην τέχνη δεν έμοιαζε να είναι αναγκαία συνθήκη καλλιτεχνικής αξίας˙ πόσο μάλλον που ένα τέτοιο έργο καταφέρεται ενάντια στο κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό και θρησκευτικό κατεστημένο της εποχής με κύριο στόχο να εκφράσει την αντίθεσή του στις παραδοσιακές αξίες, να αποκαλύψει τη διαφθορά και τη σήψη: η φόρμα και τα θεματικά μοτίβα απλώς υπηρετούν τον στόχο, την Ιδέα. Ο ρομαντικός ποιητής μοιάζει να χρησιμοποιεί την ευχέρεια στη στιχοπλοκή με απώτερο στόχο τη διαμαρτυρία και την αφύπνιση.

Παρ’ όλα αυτά το ποίημα του Shelley είναι φανερά πιο ισχυρό και αστραποβόλο από το ποίημα των Coleridge και Southey και οπωσδήποτε από το προσχέδιο που είχε ο ίδιος συνθέσει, όταν έγραφε την επιστολή στην Elizabeth Hitchener στις αρχές του 1812.

*     *     *

Στο ποίημα αυτό το σεργιάνι του Διαβόλου ξεκινά από το κέντρο του Λονδίνου, όπου και τα κέντρα της διοίκησης, της οικονομίας και της αγγλικανικής εκκλησίας, περνά από την επίσης διεφθαρμένη αγγλική επαρχία και φτάνει ως την απομυθοποίηση ρόλων, θεσμών, προσώπων. Ο Shelley στο έργο αυτό εφαρμόζει πιστά όλες τις διακηρύξεις του Ρομαντισμού, τόσο σε ιδεολογικό όσο και σε καλλιτεχνικό, εννοώ ποιητικό, επίπεδο. Καταφέρεται με σθένος ενάντια σε κάθε καθιερωμένη αξία, εξουσία, σε κάθε καθιερωμένο θεσμό. Διακηρύσσει το ιδανικό της ελευθερίας και εξυμνεί τη φύση, όχι τη διεφθαρμένη αγγλική επαρχία, την προέκταση του αστικού πλουτισμού και της υποκρισίας, αλλά την αγνή και απελευθερωτική φύση που επαναφέρει τον άνθρωπο στην αγνότητα και την αλήθεια της ύπαρξής του. Ο ποιητής στηρίζεται στη δημιουργική ικανότητα και την απεριόριστη δύναμη της φαντασίας. Αναδεικνύει το μεταφυσικό στοιχείο (ευθύς αμέσως η ίδια η εμφάνιση του διαβόλου, η επαφή του με τους ανθρώπους, το μεταφυσικό τέλος με την αποκατάσταση του δικαίου μέσα από μια κοσμογονία) προσδοκώντας μια εκ θεμελίων ανατροπή του Κακού από τον ‘Λόγο’, την αιώνια και απαρασάλευτη κοσμική τάξη του Αγαθού. Το ποίημα διακρίνεται για τη σπινθηροβόλα σκέψη, τη φρεσκάδα στην έκφραση, τη διαυγή και αμείλικτη κριτική αλλά και το παιχνίδισμα του ποιητικού λόγου και την αισθητική απόλαυση που προσφέρει στον αναγνώστη της ποίησης.

Samuel Taylor Coleridge – Robert Southey

The Devil’s thoughts

FROM his brimstone bed at break of day,

A walking the Devil is gone,

To look at his snug little farm of the earth,

And see how his stock went on.

Over the hill and over the dale,

And he went over the plain,

And backward and forward he swish’d his long tail,

As a Gentleman swishes his cane.

He saw a lawyer killing a viper

On the dunghill beside his stable;

Oh-oh; quoth he, for it put him in mind

Of the story of Cain and Abel.

An apothecary on a white horse,

Rode by on his vocation,

And the Devil thought of his old friend

Death, in the Revelation.

He went into a rich bookseller’s shop,

Quoth he, We are both of one college,

For I sate myself like a cormorant once

Upon the Tree of Knowledge.

He saw a turnkey in a trice

Handcuff a troublesome blade-

Nimbly, quoth he, do the fingers move,

If a man be but us’d to his trade.

He saw the same turnkey unfettering a man

With but little expedition;

And he laugh’d, for he thought of the long debates

On the Slave Trade Abolition.

As he went through fields he look’d

At a solitary cell-

And the Devil was pleas’d, for it gave him a hint,

For improving the prisons of Hell.

He past a cottage with a double coach-house,

A cottage of gentility,

And he grinn’d at the sight, for his favourite vice

Is pride, that apes humility.

He saw a pig right rapidly

Adown the river float,

The pig swam well, but every stroke

Was cutting his own throat.

Old Nicholas grinn’d, and swish’d his tail

For joy and admiration-

And he thought of his daughter, Victory,

And her darling babe, Taxation.

He met an old acquaintance

Just by the Methodist meeting;

She held a consecrated flag,

And the Devil nods a greeting.

She tip’d him the wink, then frown’d and cri’d

Avaunt! my name’s –,

And turn’d to Mr. W– –

And leer’d like a love sick pigeon.

General –’s burning face

He saw with consternation,

And back to Hell his way did take,

For the Devil thought, by a slight mistake,

It was General Conflagration.

Του Διαβόλου οι σκέψεις

Απ’ το πυρό κρεβάτι του στο χάραμα της μέρας

Ξεκίνησε ο Διάβολος περίπατο να κάνει

Στη γη, στα χωραφάκια του να ρίξει μια ματιά

Να δει πώς πάει η σοδιά.

Πάνω από λόφο πέρασε και πάνω από κοιλάδα,

Πάνω από πεδιάδα

Εμπρός-πίσω κροτάλισε τη μακριά ουρά του

Όπως κραδαίνει τζέντλεμαν κρατώντας το μπαστούνι.

Είδε ένα δικηγόρο να σκοτώνει μιαν οχιά

Πίσω απ’ το στάβλο του εκεί μες στον κοπροσωρό

“Ω”, είπε, γιατί του ’φερε αμέσως στο μυαλό

Την ιστορία την παλιά του Κάιν και του Άβελ.

………………………………………………………………………………..

Percy Bysshe Shelley

The Devil’s Walk (εκδοχή επιστολής)

The Devil went out a walking one day

Being tired of staying in Hell

He dressed himself in his Sunday array

And the reason that he was drest so gay

Was to cunningly pry, whether under the sky

The affairs of earth went well

He poked his hot nose into corners so small

One w^d. think that the innocents there

Poor creatures were just doing nothing at all

But settling some dress or arranging some ball

The Devil saw deeper there

He peeped in each hole, to each chamber stole

His promising live-stock to view

Grinning applause, he just shews his claws

And Satan laughed in the mirth of his soul

That they started with fright, from his ugly sight

Whose works they delighted to do

A Parson with whom in the house of prayer

The devil sate side by side

Bawled out that if the devil were

His presence he couldn’t abide, trick

Ha ha thought old Nick, that’s a very stale

For without the Devil, ô favorite of evil

In thy carriage thou wouldst not ride

He saw the Devil a viper slay

Under his brief-covered table

It reminded the Devil marvelously

Of the story of Cain and Abel

Satan next saw a Brainless King

In a house as hot as his own

Many imps he saw near there on the wi[ng]

They flapped the black pennon and twiste[d] the sting

Close to the very throne

Ah! Ah cried Satan the pasture is go[od]

My cattle will here thrive better than oth[ers]

They will have for their food, news of humans blood

They will drink the groans of the dying & dead

And supperless never will go to bed

W^ch will make ‘em as fat as their brothers.

The Devil was walking in the Park

Dressed like a bond Street beau

For altho his visage was rather dark

And his mouth was wide his chin came out

And something like Castlereagh was his snout

He might be calld so, so . .

Why does the Devil grin so wide

& shew the hore teeth within

Nine and ninety on each side

By the clearest reckoning _

Του Διαβόλου το σεργιάνι

Ο Διάβολος ξεκίνησε περίπατο μια μέρα

Στην Κόλαση βαρέθηκε να είναι συνεχώς

Ντύθηκε και στολίστηκε τα κυριακάτικά του

Κι ο λόγος που προτίμησε να βάλει τα καλά του

Ήταν για να ξετρύπωνε κάτω απ’ τον ουρανό

Τα πράγματα, αν πήγαιναν όλα καλά στη γη μας.

Παράχωνε τη μύτη του σε τρύπες και γωνιές

Που κάποιος θε’ να νόμιζε πως οι αθώοι μέσα

Φτωχές υπάρξεις, τίποτε δεν έκαναν παρά

Να στρώνουν κάποιο ρούχο τους, να στήνουνε γιορτή

Μα ο Διάβολος εκοίταξε πιο καθαρά εκεί.

Σε κάθε τρύπα και γωνιά ρίχνει κλεφτή ματιά

Τα παχουλά και όμορφα να δει βοσκήματά του

Χαιρέκακα χαμογελά, τα νύχια του προβάλλει,

Κι ο Σατανάς εγέλασε μέσα από την ψυχή του

Που από τον φόβο πάγωναν, απ’ τη φριχτή του όψη

Αυτά που πάντα πρόθυμα του κάνουν τη δουλειά του.

…………………………………………………………………………………

Percy Bysshe Shelley

The Devil’s Walk (εκδοχή φυλλαδίου)

A Ballad

Once, early in the morning, Beelzebub arose,

With care his sweet person adorning,

He put on his Sunday clothes.

He drew on a boot to hide his hoof,

He drew on a glove to hide his claw,

His horns were concealed by a Bras Chapeau,

And the Devil went forth as natty a Beau

As Bond-street ever saw.

He sate him down, in London town,

Before earth’s morning ray;

With a favourite imp he began to chat,

On religion, and scandal, this and that,

Until the dawn of day.

And then to St. James’s Court he went,

And St. Paul’s Church he took on his way;

He was mighty thick with every Saint,

Though they were formal and he was gay.

The Devil was an agriculturist,

And as bad weeds quickly grow,

In looking over his farm, I wist,

He wouldn’t find cause for woe.

He peeped in each hole, to each chamber stole,

His promising live-stock to view;

Grinning applause, he just showed them his claws,

And they shrunk with affright from his ugly sight,

Whose work they delighted to do.

Satan poked his red nose into crannies so small

One would think that the innocents fair,

Poor lambkins! were just doing nothing at all

But settling some dress or arranging some ball,

But the Devil saw deeper there.

A Priest, at whose elbow the Devil during prayer

Sate familiarly, side by side,

Declared that, if the Tempter were there,

His presence he would not abide.

Ah! ah! thought Old Nick, that’s a very stale trick,

For without the Devil, O favourite of Evil,

In your carriage you would not ride.

Satan next saw a brainless King,

Whose house was as hot as his own;

Many Imps in attendance were there on the wing,

They flapped the pennon and twisted the sting,

Close by the very Throne.

Ah! ah! thought Satan, the pasture is good,

My Cattle will here thrive better than others;

They dine on news of human blood,

They sup on the groans of the dying and dead,

And supperless never will go to bed;

Which will make them fat as their brothers.

Fat as the Fiends that feed on blood,

Fresh and warm from the fields of Spain,

Where Ruin ploughs her gory way,

Where the shoots of earth are nipped in the bud,

Where Hell is the Victor’s prey,

Its glory the meed of the slain.

Fat—as the Death-birds on Erin’s shore,

That glutted themselves in her dearest gore,

And flitted round Castlereagh,

When they snatched the Patriot’s heart, that HIS grasp

Had torn from its widow’s maniac clasp,

—And fled at the dawn of day.

Fat—as the Reptiles of the tomb,

That riot in corruption’s spoil,

That fret their little hour in gloom,

And creep, and live the while.

Fat as that Prince’s maudlin brain,

Which, addled by some gilded toy,

Tired, gives his sweetmeat, and again

Cries for it, like a humoured boy.

For he is fat,—his waistcoat gay,

When strained upon a levee day,

Scarce meets across his princely paunch;

And pantaloons are like half-moons

Upon each brawny haunch.

How vast his stock of calf! When plenty

Had filled his empty head and heart,

Enough to satiate foplings twenty,

Could make his pantaloon seams start.

The Devil (who sometimes is called Nature),

For men of power provides thus well,

Whilst every change and every feature,

Their great original can tell.

Satan saw a lawyer a viper slay,

That crawled up the leg of his table,

It reminded him most marvelously

Of the story of Cain and Abel.

The wealthy yeoman, as he wanders

His fertile fields among,

And on his thriving cattle ponders,

Counts his sure gains, and hums a song;

Thus did the Devil, through earth walking,

Hum low a hellish song.

For they thrive well whose garb of gore

Is Satan’s choicest livery,

And they thrive well who from the poor

Have snatched the bread of penury,

And heap the houseless wanderer’s store

On the rank pile of luxury.

The Bishops thrive, though they are big;

The Lawyers thrive, though they are thin;

For every gown, and every wig,

Hides the safe thrift of Hell within.

Thus pigs were never counted clean,

Although they dine on finest corn;

And cormorants are sin-like lean,

Although they eat from night to morn.

Oh! why is the Father of Hell in such glee,

As he grins from ear to ear?

Why does he doff his clothes joyfully,

As he skips, and prances, and flaps his wing,

As he sidles, leers, and twirls his sting,

And dares, as he is, to appear?

A statesman passed—alone to him,

The Devil dare his whole shape uncover,

To show each feature, every limb,

Secure of an unchanging lover.

At this known sign, a welcome sight,

The watchful demons sought their King,

And every Fiend of the Stygian night,

Was in an instant on the wing.

Pale Loyalty, his guilt-steeled brow,

With wreaths of gory laurel crowned:

The hell-hounds, Murder, Want and Woe,

Forever hungering, flocked around;

From Spain had Satan sought their food,

‘Twas human woe and human blood!

Hark! the earthquake’s crash I hear,—

Kings turn pale, and Conquerors start,

Ruffians tremble in their fear,

For their Satan doth depart.

This day Fiends give to revelry

To celebrate their King’s return,

And with delight its Sire to see

Hell’s adamantine limits burn.

But were the Devil’s sight as keen

As Reason’s penetrating eye,

His sulphurous Majesty I ween,

Would find but little cause for joy.

For the sons of Reason see

That, ere fate consume the Pole,

The false Tyrant’s cheek shall be

Bloodless as his coward soul.

Του Διαβόλου το σεργιάνι

Μπαλάντα

Μια μέρα, αξημέρωτα, ξύπνησε ο Βελζεβούλ,

Και με φροντίδα περισσή στολίστηκε ο καλός σου,

Φορώντας απ’ τα ρούχα του τα κυριακάτικα.

Έβαλε τα μποτάκια του να κρύψει τις οπλές,

Έβαλε τα γαντάκια του να κρύψει τα νυχάκια,

Έκρυψε και τα κέρατα σ’ έναν μεγάλο σκούφο,

Και μια και δυο ξεκίνησε κομψός λιμοκοντόρος

Σαν να βολτάρει στη Bond street.

Νά σου φτάνει στο Λονδίνο,

Πριν καλά καλά χαράξει˙

Με γλυκούλι διαβολάκι πιάνει το κουβεντολόι,

Για θρησκεία, γι’ αμαρτία, και για τούτο και για κείνο,

Ώσπου έφεξε η μέρα.

…………………………………………………………………………………….

μετάφραση Γιάννης Ευθυμιάδης

(ολοκληρωμένη η μετάφραση των ποιημάτων πρόκειται να δημοσιευτεί)